همیشه ساخت و ساز برای بشر ملاکی از پیشرفت و تکامل بوده و هست و در روند توسعه یکی از مهمترین شاخصه های رشد و تکامل به حساب می آید. اما در بستر زمان همه چیز دستخوش تغییرات شگرفی خواهند شد. برخی از این تغییرات در روند تحلیل و از بین بردن سازه ها موثر بوده و باعث تخریب می شوند. یکی از عوامل مهم در تخریب، خوردگی می باشد. شرکت جوش گستر توس با عنایت به این مهم و با اتکا به تجربه کادر فنی خود همیشه توجه خاصی به بحث خوردگی داشته است. از اینرو در این مقاله نیز سعی کرده است به توضیح مختصر خوردگی و چرایی توجه به آن را مطرح نماید. مسلما توجه به ضررهای احتمالی حاصل از بروز خوردگی از مهمترین دلایل برای بذل توجهی خاص به امر خواهد بود.

خوردگی(Corrosion)، به تخریب و از بین رفتن مواد در اثر واکنش با محیط پیرامون خود گفته می شود. انتخاب مواد برای کاربردهای مورد نظر، بستگی به فاکتورهای مختلفی داشته که یکی از آنها مقاومت مواد در برابر پدیده خوردگی می باشد. در اکثر کاربردهای مهندسی که مقاومت شیمیایی بالایی مورد نیاز است، علاوه بر قیمت و رفتار مکانیکی ماده، مقاومت به خوردگی یکی از مهمترین فاکتورها بوده که خود متاثر از عوامل متالورژیکی می باشد.

اما چرا باید به خوردگی توجه خاص داشت؟

یکی از مباحث بسیار مهم علمی، فنی و اقتصادی که نزدیک به 100 سال است که مورد توجه دانشمندان و محققان قرار گرفته و تحقیقات بسیاری روی آن صورت گرفته است، موضوع خوردگی و به ویژه خوردگی فلزات می باشد. تحلیل داده‌های حاصل از ضایعات هیدروکربن‌ها نشان می‌دهد که خوردگی به لحاظ آماری دومین عامل ایجاد این هدررفتگی می‌باشد. خوردگی، فرآیندی طبیعی است که فلزات را مورد حمله قرار می‌دهد. از آنجایی‌ که فلزات، مصرف گسترده‌ای در جهان امروزی دارند، خوردگی تبدیل به پدیده‌ای شده که اطراف ما را احاطه کرده است. وسایل خانه، اتومبیل، تجهیزات صنعتی و لوله‌های نفت و گاز مورد حمله خوردگی قرار می‌گیرند و این پدیده ضررهای مالی فراوانی را موجب می‌گردد. گزارشات خرابی‌های حاصل از خوردگی نشان می‌دهد که علل وقوع این پدیده عمدتاً بر اثر کوتاهی‌های مصیبت‌‌بار در لوله‌کشی‌ها و ساخت و نصب تجهیزات می‌باشد که منجر به انفجار، آتش‌گرفتن و منتشرشدن مواد سمی در محیط زیست می‌گردد. علاوه بر آن مخارجی نظیر، جایگزین‌کردن تجهیزات خورده شده، تعطیلی و خاموشی واحدها به‌دلیل جایگزینی تجهیزات خورده شده، ایجاد اختلال در فرآیندها به‌دلیل خوردگی تجهیزات و عدم خلوص محصولات فرایندی به دلیل نشت ناشی از خوردگی در اتلاف محصولات مخزن‌هایی که مورد حمله خوردگی قرار می‌گیرند، از مهمترین هزینه‌ها و زیان‌های حاصل از خوردگی می‌باشد.
پژوهش‌ها نشان می‌دهد با رعایت ضوابط و اصول مربوطه می‌توان از ۷۰ درصد این خسارت‌ها جلوگیری کرد. طبق گزارش انستیتو باتل با اعمال سادهٔ دانش و تکنولوژی موجود، از یک سوم هزینه‌های خوردگی‌ صنایع جلوگیری به عمل می‌آید. هزینه های تحمیلی و ضررهای اقتصادی ناشی از خوردگی می تواند مستقیم و غیر مستقیم باشد. برخی از ضررهای مستقیم عبارتند از هزینه های سرمایه ای مانند تعویض قطعات اتومیبل، هزینه های کنترل مثل تعمیر و نگهداریذو هزینه طراحی همانند پوشش های محافظ، ممانعت کننده های خوردگی و هزینه های اضافی ناشی از استفاده از آلیاژهای مقاوم در برابر خوردگی. البته نکتهٔ دیگری که غالباً مورد غفلت قرار می‌گیرد این است که خسارات غیرمستقیم خوردگی در برخی موارد به مراتب بیشتر از خسارات مستقیم آن می‌باشد. به‌عنوان نمونه، تعویض پروانهٔ پمپ سانتریفوژ نه تنها هزینه‌ای برای تعمیر خود قطعه ایجاد می‌کند، بلکه قطع جریان در فرآیند، باز و بسته‌شدن پمپ و هزینه دستمزد را نیز به‌دنبال دارد. در کنار این خسارات، هدررفتگی و تضییع مواد و آلودگی‌های ناشی از آن که در نتیجه خوردگی به‌وجود می‌آید، باعث بروز نتایج وخیمی در رابطه با ایمنی و محیط زیست می‌گردد. خوردگی پدیده مخرب و هزینه آفرینی بوده که هر ساله موجب هدر رفتن مبالغ هنگفتی از سرمایه کشورها می شود.

دلایل جمع آوری آمار هزینه های خوردگی :

سه دليل مهم کشورهاي پيشرفته را قانع کرده تا آمار هزینه های خوردگی را استخراج كنند.
1) ايجاد پتانسيل‌هايي براي کاهش هزينه‌ها و کاهش مصرف منابع و انرژي
2) به‌دست آوردن فاکتورهايي براي کاهش هزينه‌ها :
الف- بهبود طراحي با استفاده از روشهاي كنوني؛
ب- افزايش آگاهي صنايع از خطرات خوردگي؛
ج- استفاده از مواد جديد براي كاهش هزينه هاي خوردگي؛
د- استانداردسازي تجهيزات.
3) اتخاذ استراتژي‌هايي براي کنترل خوردگي

کشورهايي که آمار خوردگي را استخراج کرده‌اند

در جدول زير هزينه‌هاي خوردگي تاریخچه ای ۵۰ ساله از شروع جمع آوری آمارهای خوردگی توسط آمریکا و سایر کشورهايي که اين آمار را استخراج کرده‌اند، آورده شده است. اين آمار نشان مي‌دهد که هزينه ملي خوردگي بين 1.5 تا 5.2 درصد درآمد ناخالص ملي تغيير مي‌کند.

کشور سال هزینه خوردگی درصد کل GNP
آمریکا ۱۹۴۹ ۵.۵ میلیارد دلار 1/2
هند ۱۹۶۵ ۳۲۰ میلیون دلار —-
فلاند ۱۹۶۵ ۵۴ میلیون دلار —-
آلمان غربی ۱۹۶۷ ۶ میلیارد دلار ۳
انگلستان ۱۹۷۰ ۱.۳۶۵ میلیارد پوند 5/3
ژاپن ۱۹۷۴ ۹.۲ میلیارد دلار 8/1
آمریکا ۱۹۷۵ ۷۰ میلیارد دلار 2/4
استرالیا ۱۹۸۲ ۲ میلیارد دلار 5/1
کویت ۱۹۹۵ 1 ميليارد دلار 2/5
آمریکا ۱۹۹۸ 279 ميليارد دلار 2/3

چرا استخراج آمار هزينه‌هاي خوردگي لازم است؟

پیشگویی آهنگ خرابی تجهیزات در اثر خوردگی و تخمین هزینه‌های آن عنصری نامعین است که می‌توان با استفاده از سیسستم‌های مدیریت خوردگی تا حدودی آن را کنترل نمود. مسلما یکی از مهمترین فاکتورهای مدیریتی نیز تكيه بر آمار هزینه های خوردگی می باشد که جهت تدوين استراتژي‌ براي مبارزه با خوردگي، کنترل و کاهش آن موثر خواهد بود. در کشور ما نیز به دلیل جایگیری صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، در مناطق مستعد پدیدهٔ خوردگی، بررسی این پدیده و مدیریت آن، از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار می‌باشد.
با وجود اهمیت این مسئله، به نظر می‌رسد قواعد و قوانین مدیریت خوردگی و استفاده از تکنولوژی‌های روز جهت افزایش مقاومت در برابر خوردگی هنوز جای خود را در فعالیت‌های اجرایی به شایستگی باز نکرده است و مورد اهتمام جدی قرار نمی‌گیرد. بررسی ابعاد این موضوع و اهمیت آن یکی از اقدامات اساسی برای گشودن جایگاه شایسته این پدیده در برنامه‌ریزی فعالیت‌های اجرایی است. شناخت اهمیت این مسئله و استراتژی بنگاههای توسعه یافته در این زمینه، میتواند سرفصلی برای حرکت در مسیر رشد تکنولوژی و دانش مدیریت خوردگی باشد.
علاوه بر رخداد پدیده خوردگی در صنایع و قطعات و تجهیزات صنعتی، سلامت و ایمنی انسان نیز تحت الشعاع این پدیده قرار داشته و خوردگی در قطعاتی که به سلامت و ایمنی انسان ها مربوط می باشد،به هیچ عنوان مجاز نبوده و نمی توان از آن چشم پوشید. حتی خوردگی در بخش هایی که غیر مستقیم به سلامتی انسان ها مربوط می شود نیز می بایست کنترل شود.
با توجه به رشد سریع جمعیت و نیاز روزافزون بشر به تولیدات صنعتی، مصرف مواد اولیه افزایش یافته و در پی آن، استخراج و تولید مواد نیز روند صعودی داشته است. این در حالی ست که محدودیت ذخایر جهانی و کاهش تدریجی آنها به علت استخراج بی رویه، موجب افزایش قیمت و از بین رفتن منابع طبیعی شده که نگرانی ها و مخاطرات بسیاری را در آینده نه چندان دور، در پی خواهد داشت. لذا، جلوگیری از اتلاف مواد و کاهش منابع ذخیره آنها، بسیار ضروری به نظر می رسد.
امروزه که بحث انرژی، حفاظت محیط زیست و صرفه جویی مواد در صدر اولویت های ملی و جهانی قرار دارد، موضوع پایداری شیمیایی مواد در واحدهای صنعتی و قطعات مصرفی اهمیت خاصی داشته و مورد توجه بسیاری از مراکز تحقیقاتی قرار گرفته است که در پی آن، دانشمدان با بکارگیری روش ها و تکنولوژی های متفاوت و انتخاب مناسب مواد در طراحی ها، درصدد یافتن راه حل های مناسب جهت نیل به این هدف هستند.
خوردگي پديده‌اي بسيار ناخوشايند است؛ پديده‌اي که سرمايه‌هاي يک صنعت، انرژي يک کشور و اقتصاد يک ملت را خورده و از بين مي‌برد. پديده‌اي که بر اساس آمار رسمي کشورهاي پيشرفته معادل دو تا پنج درصد درآمد ناخالص ملي، به اقتصاد آنها زيان وارد مي‌کند. ميزان اين خسارت به حدي است که اگر استراتژي معقولي در برابر آن اتخاذ نشود، مي‌تواند يک کشور را با مشکل مواجه کند.
در اين ميان وظيفه وزارت نفت با حدود 10 تريليون تومان سهم در درآمد ناخالص ملي و وزرات صنايع و معادن با حدود 11 تريليون تومان توليد ناخالص ملي و به عنوان وزارتخانه متولي کل صنعت کشور و نیز وزرات کشاورزي که توليد ناخالص ملي معادل 8 تريليون تومان را تحت پوشش می دهند سنگين تر مسئولیت را در قبال خوردگی برعهده خواهند داشت.
اما شايد هيچيک از اين دستگاهها را به تنهايي نتوان متولي اين مهم نمود و همکاري اين سه وزراتخانه و حتي ارگانهاي ديگر مورد نياز باشد. به نظر مي‌رسد که سازماني همچون سازمان بهينه‌سازي مصرف انرژي نيز بايد ايجاد شود که البته با اعمال مديريت کارآمد و با استفاده از روشهاي ترويجي، در جهت کاهش هزينه‌هاي خوردگي تلاش کنند؛ اين سازمان نيز مي‌تواند در تهيه آمارهاي خوردگي کشور نقش مهمي ايفا کند.

یک پاسخ به “خوردگی چرایی توجه به آن”

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.